• „Acta Specialia” z lat 1856–1859. Nieznane tło narodzin gnieźnieńskiego Króla Wódek w Czempiniu

    Analiza dokumentów Królewskiego Urzędu Landrata w Kościanie z lat 1856–1859, Akt Kościelnych (1857–1859) oraz Prasy Lokalnej (1906) Historia Bolesława Kasprowicza – wielkiego gnieźnieńskiego tytana pracy, twórcy legendarnej wódki „Podbipięta” oraz likieru „Karp” – w powszechnej świadomości rozpoczyna się w 1888 roku wraz z założeniem jego słynnej fabryki. Jednak prawdziwy fundament pod to potężne, polskie imperium alkoholowe został wylany znacznie wcześniej, w wielkopolskim Czempiniu. Odkryte w archiwach dokumenty Magistratu oraz akta parafialne ujawniają, że narodzinom Bolesława towarzyszyła bezwzględna, urzędowo-policyjna batalia o przetrwanie rodziny, w której główną rolę odegrali jego niezłomni rodzice: kupiec Dionizy Kasprowicz oraz jego żona Salomea z Kuczyńskich. 1. Przenosiny z Głuchowa do Czempinia Początek udokumentowanej działalności alkoholowej Dionizego…

  • Kronika rodziny Ledermanów i historia kamienicy w Czempiniu (1892–1942)

    Kronika rodziny Ledermanów i historia kamienicy w Czempiniu (1892–1942) Rodzina Ledermanów zapisała się w historii Czempinia jako ostatnia pełna komórka rodzinna wyznania mojżeszowego w tym mieście. Losy poszczególnych członków tego rodu – od rzemieślniczych początków, przez sukcesy handlowe i służbę wojskową, aż po kryzys finansowy lat 30. i urzędową stygmatyzację w czasie II wojny światowej – stanowią bezpośrednie odzwierciedlenie dziejów mniejszości żydowskiej w Wielkopolsce. Historia własnościowa kamienicy przy Rynku Z życiem i działalnością gospodarczą rodziny Ledermanów nierozerwalnie wiązała się nieruchomość położona przy czempińskim Rynku. Rejestry, księgi meldunkowe oraz dokumenty historyczne pozwalają odtworzyć pełną, dokładną chronologię właścicieli tej kamienicy. Sekwencja zmian własnościowych przedstawia się następująco: Pochodzenie rodziny i profil gospodarczy Założyciel…

  • Czempiń u progu zaborów: Analiza pruskiego kwestionariusza statystycznego „Indaganda” oraz planu sytuacyjnego z lat 1793–1794

    Wstęp Drugi rozbiór Polski w 1793 roku przyniósł fundamentalne zmiany geopolityczne i administracyjne dla Wielkopolski. Region ten został zaanektowany przez Królestwo Prus, tworząc nową prowincję pod nazwą Prusy Południowe (Südpreussen). Aby sprawnie zarządzać nowo nabytymi terytoriami, urzędnicy z Berlina natychmiast przystąpili do szczegółowej inwentaryzacji miast i wsi. Głównym instrumentem tego przedsięwzięcia były tzw. Indaganda – systematyczne kwestionariusze topograficzno-statystyczne wysyłane do lokalnych rządców i magistratów (Acta betr. den Zustand der Stadt Czempin, General-Directorium, Südpreussen, t. VI, nr 372, grudzień 1793). Analizowany dokument tekstowy, towarzyszący mu pierworys mapy z 1793 roku oraz opublikowane w 1943 roku doniesienia o późniejszych reformach fiskalnych z lat 1796–1797 stanowią spójne źródło historyczne obrazujące stan strukturalny, społeczny…

  • Blaski i cienie wielkopolskiego hutnictwa: Czempińskie Zakłady Hutnicze i upadek „polskiego Stinnesa”

    Gdy na początku lat 20. XX wieku odradzająca się Rzeczpospolita scalała swoje ziemie po ponad stuleciu rozbiorów, jednym z najpilniejszych wyzwań stała się budowa niezależnego przemysłu ciężkiego. Wielkopolska, kojarzona dotychczas głównie z wysoką kulturą rolną, szybko stała się areną śmiałych przedsięwzięć metalurgicznych. Kluczową postacią tej transformacji był inżynier Paweł Warzecha – człowiek o wielkiej energii, którego prasa nazywała „polskim Stinnesem” lub „Kruppem z Górnego Śląska”, a którego kariera stała się symbolem zarówno dynamicznego rozwoju, jak i spektakularnego upadku ery wczesnego polskiego kapitalizmu. Narodziny potęgi: Od Rudnicza do Czempinia Początki działalności inż. Warzechy w Wielkopolsce były pasmem sukcesów. Z jego inicjatywy w 1919 roku powstała Wielkopolska Huta Miedzi w Rudniczu pod…

  • Czempińska Suszarnia Cykorii – Zapomniane dzieje czempińskiego giganta rolniczego

    Pod koniec XIX wieku w okolicach Czempinia powstała fabryka, która zszokowała Europę swoim rozmachem. Posiadała aż 36 palenisk, własną bocznicę kolejową i połączyła siły najbogatszych polskich oraz niemieckich arystokratów. Jednak za fasadą potężnego sukcesu finansowego kryły się mroczne sekrety: dramatyczna pętla długów, wielki skandal ściekowy, który zatruł miasto, oraz tragiczny wypadek, w którym pod murami gmachu zamarzł człowiek. Poznaj fascynujące, oparte na nowo odkrytych pruskich dokumentach sądowych z lat 1894–1925, losy Czempińskiej Suszarni Cykorii – technologicznego giganta, którego rynkowy sukces został brutalnie przerwany przez wielką politykę i odcięcie gotówki. Blaski i cienie wielkiego przemysłu: Dzieje Czempińskiej Suszarni Cykorii (1894–1925) W drugiej połowie XIX wieku Wielkopolska przeżywała intensywny rozwój rolnictwa oraz…

  • Kryptonim Florian. Gra miejska w 110 rocznicę urodzin Floriana Marcianiaka

    Zapraszamy do udziału w Grze miejskiej w 110 rocznicę urodzin Floriana Marciniaka – Kryptonim Florian. Termin: niedziela, 4 maja 2025. Zgłoszenia: do 30 kwietnia 2025. Start: godz. 13.00, CAS Tlenownia. Koniec: godz. 17.00, wręczenie nagród – 18.00, obozowisko harcerskie pod dębem. Kto może wystartować w Grze? Jak się zgłosić? Słów kilka o tym, jak się przygotować…

  • Spacer historyczny. Śladami przeszłości ewangelików w Czempiniu XVIII-XXw.

    Wyrusz z nami na pierwszy historyczny spacer śladami czempińskich ewangelików. Dzięki opowieściom o nieznanych faktach z historii naszego miasta oraz osobach, które tu żyły, snutych przez prof. Olgierda Kieca oraz Michała Werwińskiego odbędziemy podróż w czasie od XVIII do XX w. Spotykamy się w sobotę, 12 kwietnia o 15.00 przy bramie zabytkowego cmentarza ewangelickiego przy ulicy Poznańskie Przedmieście. Zaczniemy od opowieści o tej pięknej nekropolii i osobach, które są tu pochowane. Dalej, trasa poprowadzi nas do kaplicy przypałacowej i pałacu, domu Ertala przy Zielonym Rynku. Przejdziemy obok Niepublicznego Żłobka i Przedszkola Karuzela (pastorówka), szpitaliku, banku, przez Rynek na dawną ulicę Cesarską. Idąc koło dawnego ratusza, hotelu Ertla, zatrzymamy się na…

  • Wiktor hr. Szołdrski h. Łodzia, czyli anatomia upadku

    Rok 1809 był jednym z najtrudniejszych dla rodziny starosty gnieźnieńskiego Józefa Skórzewskiego, chlebodawcy ks. Pocharda. Guwerner przebywał w tym czasie w Warszawie, towarzysząc trzem najstarszym synom starosty. Rajmund, późniejszy ordynat na Czerniejewie i Radomicach, studiował prawo, a jego dwaj bracia Ignacy i Hilary uczyli się w prowadzonym przez pijarów Collegium Nobilium. Na początku 1809 roku do księdza dotarła z Wielkopolski wiadomość o chorobie starosty, który zapadł na wodną puchlinę. W połowie kwietnia przeszło 30-tysięczny austriacki korpus pod dowództwem arcyksięcia Ferdynanda zaatakował Księstwo Warszawskie. Widząc, że młody Rajmund w patriotycznym zapale chce koniecznie zaciągnąć się do wojska, guwerner postanowił powrócić wraz z wychowankami do Wielkopolski. Dramatyczna podróż do domu w Nekli…